De betekenis van vitaminen voor onze gezondheid

Vitamines zijn essentiële micronutriënten die centrale lichaamsfuncties zoals zien, immuunsysteem, wondgenezing, celbescherming en botgezondheid ondersteunen. Een adequate vitaminevoorziening verlaagt het risico op typische tekortsituaties en voorkomt tegelijkertijd problemen door een onnodig hoge inname van afzonderlijke vitamines via supplementen.

Wat zijn vitamines?

Er bestaan in totaal 13 vitamines, verdeeld in vetoplosbare en wateroplosbare vitamines. Tot de vetoplosbare vitamines behoren vitamine A, vitamine D, vitamine E en vitamine K, terwijl de overige vitamines wateroplosbaar zijn. Vetoplosbare vitamines kunnen worden opgeslagen, terwijl wateroplosbare vitamines doorgaans niet worden opgeslagen en overschotten via de urine worden uitgescheiden.

Vetoplosbare vitamines (A, D, E, K)

Vetoplosbare vitamines worden beter beschikbaar gemaakt via vetrijke voeding en kunnen in het lichaam worden opgeslagen, waardoor bij overmatige supplementatie eerder overdoses mogelijk zijn. Een voldoende inname is vooral relevant omdat deze vitamines onder andere het gezichtsvermogen, de botstabiliteit, het immuunsysteem en celbescherming beïnvloeden. De focus ligt vaak op „vitamine D-tekort“, „werking van vitamine A“ en „vitamine E als antioxidant“, omdat deze onderwerpen in gezondheids- en voedingscontexten bijzonder vaak voorkomen.

Vitamine A (retinol & carotenoïden): werking, bronnen, risico’s

Vitamine A is belangrijk voor normaal zicht, het immuunsysteem, voortplanting, groei en ontwikkeling en ondersteunt daarnaast de functie van het hart, de longen en andere organen.

Vitamine A komt uit voorgevormde vitamine A (bijv. vis, lever, zuivelproducten, eieren) en uit provitamine A-carotenoïden uit plantaardige voedingsmiddelen, die gedeeltelijk kunnen worden omgezet in vitamine A.

Een uitgesproken vitamine A-tekort kan onder andere nachtblindheid (xerophthalmie) veroorzaken en het risico op infecties verhogen, terwijl hoge hoeveelheden voorgevormde vitamine A (vooral uit supplementen/medicijnen) schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid en tijdens de zwangerschap in verband worden gebracht met afwijkingen.

Vitamine D: betekenis voor botten, spieren, immuunsysteem

Vitamine D ondersteunt de opname van calcium en draagt samen met calcium bij aan de bescherming tegen osteoporose.

Vitamine D is bovendien nodig voor spierfunctie, zenuwfunctie (signaaloverdracht) en een normaal werkend immuunsysteem.

Vitamine D kan worden aangemaakt door blootstelling aan zonlicht, waarbij factoren zoals wolken/smog, leeftijd, een donkere huid en het ontbreken van directe zonnestraling op de huid de aanmaak kunnen verminderen.

Een tekort kan bij kinderen rachitis veroorzaken en bij jongeren/adulten osteomalacie met botpijn en spierzwakte bevorderen.

Vitamine E: celbescherming, immuunsysteem, bloedvaten

Vitamine E is een vetoplosbare voedingsstof die als antioxidant werkt en cellen kan beschermen tegen schade door vrije radicalen.

Vitamine E wordt ook beschreven als ondersteuning van het immuunsysteem en speelt een rol bij functies rondom bloedvaten en bloedstolling.

Hoge doseringen in supplementvorm kunnen het risico op bloedingen verhogen, daarom is bij hoge doseringen en gelijktijdig medicijngebruik bijzondere voorzichtigheid geboden.

Vitamine K: indeling en praktische focus

Vitamine K behoort tot de vetoplosbare vitamines en wordt daarom samen met vitamine A, D en E in deze groep geplaatst.

Bij „vitamine K voeding“ ligt in de praktijk vaak de nadruk op regelmatige inname via een over het algemeen evenwichtige voedselkeuze, in plaats van een hooggedoseerde supplementatie zonder medische noodzaak.

Wateroplosbare vitamines (B-complex & vitamine C)

Wateroplosbare vitamines omvatten vitamine C en de B-vitamines en worden in tegenstelling tot vetoplosbare vitamines typisch niet in het lichaam opgeslagen, waardoor een regelmatige inname via voeding belangrijk blijft. Overschotten van wateroplosbare vitamines worden meestal uitgescheiden, wat het risico op een klassieke „hypervitaminose“ in het dagelijks leven meestal vermindert, zonder dat supplementen automatisch zinvol zijn. In de zoekintentie „vitaminetekort symptomen“ komen wateroplosbare vitamines vaak voor, omdat een lage inname over weken tot maanden typische klachten kan veroorzaken.

Vitamine C: immuunsysteem, collageen, ijzeropname

Vitamine C (ascorbinezuur) is een wateroplosbare vitamine met antioxidatieve eigenschappen en beschermt cellen tegen schade door vrije radicalen.

Vitamine C is nodig voor de collageenvorming, wat relevant is voor wondgenezing, verbetert de opname van ijzer uit plantaardige voedingsmiddelen en ondersteunt de normale functie van het immuunsysteem.

Goede bronnen van vitamine C zijn fruit en groenten (bijv. citrusvruchten, paprika, kiwi, broccoli, aardbeien), waarbij opslag en lang koken het vitamine C-gehalte kunnen verminderen.

Een ernstig, langdurig tekort kan scheurbuik veroorzaken, wat onder andere vermoeidheid, tandvleesproblemen, huidveranderingen en slechte wondgenezing kan omvatten.

Zeer hoge hoeveelheden uit supplementen kunnen maag-darmklachten zoals diarree, misselijkheid en krampen veroorzaken, waardoor een „hooggedoseerde vitamine C“-strategie zonder medische reden kritisch blijft.

B-vitamines: indeling en typische rol in het dagelijks leven

De B-vitamines behoren tot de groep wateroplosbare vitamines en worden samen met vitamine C als wateroplosbaar ingedeeld.

Aangezien wateroplosbare vitamines niet in dezelfde mate worden opgeslagen als vetoplosbare vitamines, is een continue inname via een gevarieerde voeding bijzonder relevant.

Vitaminetekort, overdosis en supplementen

Een vitaminetekort is in goed voorziene landen voor afzonderlijke vitamines over het algemeen zeldzaam, maar kan in bepaalde situaties voorkomen (bijv. bij malabsorptie of zeer eenzijdige voeding). Voor vitamine D worden risicogroepen beschreven, waaronder borstvoedinggevende zuigelingen zonder extra vitamine D-toediening, oudere personen (verminderde synthese in de huid), mensen met weinig zonblootstelling en personen met aandoeningen die de vetopname beperken. Bij vetoplosbare vitamines is bij hooggedoseerde supplementen bijzondere voorzichtigheid geboden, omdat een overvoorziening mogelijk is (bijv. potentieel schadelijke effecten door zeer hoge hoeveelheden voorgevormde vitamine A of een verhoogd bloedingsrisico bij zeer hooggedoseerde vitamine E).

Bij „vitaminesupplementen wel of niet“ geldt als uitgangspunt dat vitamines bij voorkeur via voedsel moeten worden opgenomen en supplementen vooral zinvol zijn wanneer een dekking via voeding niet mogelijk is of een medisch vastgesteld tekort bestaat. Voor vitamine D wordt voor de beoordeling van de status een bloedtest (25-hydroxyvitamine D) beschreven, waardoor een gerichte voorziening in plaats van louter gissing mogelijk wordt. Bij bestaande medicijninname moeten mogelijke wisselwerkingen worden overwogen, omdat bijvoorbeeld vitamine D of vitamine E met bepaalde medicijnen kunnen interageren.

Koop hier de beste vitamine-supplementen online.
Koop hier het beste proteïnepoeder online.
Bekijk meer blogartikelen over supplementen en voeding.